Odprawy emerytalne

Pracownikom odchodzącym na emeryturę należy się odprawa. Jej minimalna wysokość jest określona Kodeksem pracy i wynosi równowartość miesięcznego wynagrodzenia. Aby zatrzymać wartościowych pracowników, wielu pracodawców oferuje jednak wyższe wartości odprawy emerytalnej lub uzależnia jej wysokość od stażu pracy. Wyższe wartości odprawy mogą wynikać także z regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego pracy, porozumienia płacowego itp.

Od czego zależy wysokość rezerwy?

Dla pojedynczego pracownika wysokość rezerwy jest proporcjonalna do:

wysokości prognozowanego przyszłego wynagrodzenia pracownika,
prawdopodobieństwa dotrwania pracownika do emerytury,
dyskonta, czyli wartości pieniądza w czasie,
częsci czasu pracy jeszcze potrzebnego do uzyskania emerytury.

Ustalenie tych wartości czasem jest trywialne, a czasem nie. Na przykład obowiązujący wiek emerytalny jest po prostu określony ustawą. Za to prawdopodobieństwo dotrwania pracownika do emerytury zależy już od wielu parametrów takich, jak przyjęte tablice aktuarialne, wiek, płeć, wypadkowość w danej braży gospodarki, a także od przyjętego modelu spodziewanej rotacji pracowników w firmie.

Wartośc rezerwy do ujęcia w bilansie jest sumą rezerw dla poszczególnych pracowników.

Czy księgowy może samodzielnie policzyć rezerwę?

Tak. Choć standardy rachunkowości jednoznacznie zalecają, by rezerwę aktuarialną liczył kompetentny aktuariusz, to jednak nie jest to wymaganie kategoryczne. Dlatego księgowy może policzyć tę rezerwę samodzielnie, jeśli bardzo chce.

Akurat odprawa emetytalna jest najłatwiejszym świadczeniem do samodzielnego wyliczenia rezerwy, ponieważ data odejścia na emeryturę jest z góry znana, a to bardzo upraszcza obliczenie aktuarialne.

Poniżej mogą Państwo prześledzić przykład samodzielnej wyceny takiej rezerwy Metodą Prognozowanych Uprawnień Jednostkowych zgodnią z MSR 19 dla pojedynczego pracownika.

Przykład wyliczenia rezerwy

W dniu zamknięcia okresu bilansowego pracownik Janusz ma 45 lat i 10 lat stażu pracy w naszej firmie. Pan Janusz zarabia 5000 zł miesięcznie zaś spodziewany dalszy wzrost płac to 2% rocznie. Krzywa dochodowości wyznaczona na podstawie rynku obligacji wynosi 7%.

Dla uproszczenie analizy przyjmijmy, że rezerwy nie były wcześniej wyznaczane.

Pan Janusz przejdze na emeryturę za 20 lat. Jego prognozowane wynagrodzenie w tym momencie wyniesie zatem

U = 5000 * 102% ^ 20 = 7430 zł.

Na podstawie tablic dalszego średniego trwania życia GUS, prawdopodobieństwo dożycia pana Janusza do wieku emerytalnego wynosi

Px = 0,783.

Dodatkowo ustalono, że prawdopodobieństwo odejścia pana Janusza na rentę wynosi 0,1, a prawdopodobieństwo zmiany pracy przed odejściem na emeryturę to 0,35. Wartości te zostały wyliczone uwzględniając wiek pracownika, oraz warunki panujące w firmie. Zatem całkowite prawdopodobieństwo dotrwania stosunku pracy do wieku emerytalnego wynosi

P = 0,783 - 0,1 - 0,35 = 0,323.

Pozostaje jeszcze wartość pieniądza w czasie, którą wyliczamy standardowo jako

D = (1 / 107%) ^ 20 = 0,258.

Możemy teraz wyznaczyć aktuarialną wartość spodziewanego finalnego świadczenia, czyli

A = U * P * D = 640 zł.

Tu można zrobić sobie przerwę na kawę, bo dotarliśmy do ważnego miesjca. Wiemy już, że obecna oczekiwana wartość przyszłego świadczenia to 640 zł. Pozostaje jeszcze prawidłowo to zaksięgować zgodnie z MSR 19.

Pan Janusz przepracował już 10 lat, a potrzebuje jeszcze 20 do emerytury. Metoda Prognozowanych Uprawnień Jednostkowych mówi, że w takim wypadku pan Janusz „zarobił" na dzień bilansowy 1/3 wartości przyszłego świadczenia.

Zatem wartość bieżąca zobowiązania, czyli po prostu rezerwa, to

R = 1/3 * A = 213 zł.

Gratulacje! Rezerwa dla pana Janusza jest policzona.

Czytaj więcej na temat rezerw na świadczenia pracownicze: